Co – dependentie: je bent het niet, je doet het

Wat is het vervelend als je jezelf bijna continu aan de kant zet. Nog vervelender is dat je dit vanuit een instinctieve reactie doet en je er bijna geen controle over hebt. Maar waar kom dit dan vandaan? Nog belangrijker: kan je hieraan iets doen? JA!

Ik bespreek de term co-dependentie op de volgende manier:

• Herken jezelf: tijd voor zelfreflectie (symptomen)
• Psycho – educatie: informatie over oorzaak – gevolg
• Behandeling: wat kan je zelf doen, wat kan je doen onder begeleiding

Let op: Ik ben geen therapeut en haal mijn mosterd uit mijn eigen therapieën en zelfhulp. Wat ik weet is dat het mezelf revelaties bracht door er intens mee bezig te zijn en deze info te verinnerlijken. Ik toets mijn revelaties steeds bij professionelen (online en in real life) en ze geven aan dat ik in de goede richting zit en al redelijk ver sta in mijn traumaverwerking. Ga zeker voor je eigen traumverwerking te rade bij een eigen gekozen therapeut omdat ieder verhaal anders is en waar elke aanpak op maat moet worden uitgewerkt. Dit kan een oriëntatie zijn of een leidraad om stap voor stap jezelf te analyseren.

Herken jezelf: tijd voor zelfreflectie

Waaraan kan je herkennen dat je co-dependent (overafhankelijk) bent?

• sta je altijd klaar voor een ander? de dramadriehoek is hier ook (niet) op zijn plaats
• durf je geen nee te zeggen of voel je je overmate schuldig als je wel nee zegt of niet helpt?
• laat je je grenzen schenden?
• heb je lage gevoelens van eigenwaarde?
• wil je de controle waarbij de andere moet veranderen zodat je eigenwaarde kan groeien (geven om te krijgen en pas geven als je krijgt)?
• zijn jouw behoeften niet zo belangrijk als die van een ander?
• accepteer je dingen die eigenlijk niet acceptabel zijn?
• neem je de verantwoordelijkheid van de ander op je schouders?
• ben je een ‘people-pleaser’?
• zoek je steeds naar goedkeuring of waardering in wat je doet?
• vind je de mening van een ander over jou belangrijker dan je eigen mening over jezelf?
• agressie, driftbuien en paniek zijn je niet onbekend: zelf regulatie is niet optimaal
• verval je in dwangmatig gedrag zoals verslavingen, eten en relaties
• komen er mentale en fysieke uitingen van je co-dependentie: depressies, burn-out, ziekten…

Een hele lijst he. Je hoeft ook niet op alles ja te moeten antwoorden. Enkele van deze kunnen al destructief werken en je dagelijks functioneren beïnvloeden. Wat ligt toch aan de basis van deze ‘fucked up’ zijnswijze?

Psycho – educatie: oorzaak – gevolg

Het gevolg (de symptomen) zijn al geweten. Die heb ik hierboven in een lijstje gegoten. Maar die aspecten voel je elke dag, misschien zelfs elk uur als je in relatie met anderen staat. Afhankelijk van hoe veilig je je voelt zal deze co-dependentie ook in meer of mindere mate voorkomen. Veilig als in: je voelt je gehoord, gezien en je mag zijn wie je bent.

Waar het gevolg vandaan komt gaat helemaal terug naar je ontwikkeling als kind. Voor sommigen kan dit al tijdens de zwangerschap en geboorte plaatsvinden, anderen worden dan weer pas beïnvloedt tijdens die eerste cruciale levensjaren waarin hechting gevormd wordt, helaas kan dit ook (pas) voorkomen in de jaren tussen 3 jaar en 18 jaar tijdens het parentificatie-proces: de ontwikkeling als schoolkind.

Wanneer je proces tijdens de basishechting verstoord geraakt (die eerste 5 jaren) kan dit enkele destructieve hechtingsstijlen met zich meebrengen. Vermijdend, ambivalent of gedesorganiseerde hechting wordt dit dan benoemd: afhankelijk van de mate waarin je een veilige haven (zorg) en basis (vertrouwen) kreeg. De afbeelding hieronder laat je zien wat die cirkel van veiligheid inhoudt. Ik heb nog een mooi schema over de bouwstenen van hechting. Hierin staan de leeftijdsfase en de corresponderende ontwikkeling van het kind t.o.v. de ouder opgesteld. Spreek me even aan in privébericht en ik stuur je deze door.

Zal je verder een veilige haven en basis krijgen (tijdens je schoolkind jaren) kunnen die 1ste cruciale jaren wat meer recht getrokken worden of terug wat meer gelijmd/ gehecht. Groei je echter op in een disfunctioneel gezien met allerhande stijlen waarbij liefde en steun onthouden worden tot je volgt/presteert wat ze voor je voorzien hebben en/of waar je fysiek mishandeld werd en/of seksueel werd misbruikt? Dan kan deze initiële onveilige hechting nog verder onthecht geraken en helaas nog meer versterkt. Je volwassen leven zal dan net zo worden zoals je je steeds daar hebt gevoeld. Het mogelijk parentificatieproces kan ik je hieronder geschematiseerd tonen.

Tijdens de jaren van 0 – 18 jaar zal je dus leven in continue dreiging waarbij cortisol hormonen in je lichaam worden losgelaten. Deze cortisol wordt gelinkt aan stress, angst, onveiligheid. Helaas geeft deze cortisol ook het gevolg aan een vertraging of stopzetting van de hersenontwikkeling(IQ, EQ, FQ en SQ). Als mens hebben we een gebalanceerd hormonenstelsel nodig van cortisol, dopamine en oxytocine (en nog andere hormonen hoor) zodat onze hersenen verbindingen maken die ons optimaler kunnen doen reageren, voelen etc…: zelf reguleren. Zie de onderstaande visuals.

Het grootste antwoord ligt in co-regulatie i.p.v. co-dependentie:

• co-regulatie is op een gezonde, gebalanceerde manier binnen relaties je emoties, gedachten verwerken en reguleren
• co-dependentie is op een ongezonde manier te veel willen, claimen en grenzenloos zijn opdat je eigenwaarde zal groeien of de andere ons niet zou verlaten

Hoe kan je hieraan beginnen? Het gaat vast een beetje cliché klinken en de lijst lijkt zelfs een klucht want dat had je zelf ook kunnen verzinnen. De kunst is om werkelijk aan de slag te gaan met onderstaande aspecten door intens ermee bezig te zijn.

• Weet dat je als persoon waardig bent en niet (enkel) voor je prestaties: bevestiging voor je prestaties zullen je dus niet vervullen
• Je mag er zijn: gewoon zoals je bent met je tekortkomingen, maar ook je talenten
• Boost je talenten en leer stap voor stap zelf van je succeservaringen (en niet vanwege andere hun waardering en applaus): start klein en breidt uit na verloop van tijd met tussendoelen
• Vul niet in voor anderen wat ze denken: waardoor je niet foutief hun gedrag of gedachten interpreteert en daarop niet instinctief hoeft te reageren (N.I.V.E.A)
  • Kleine kanttekening: in mijn geval vul ik juist in voor de ander (foutieve assumptie) omdat ik onbewust bevestigd wil zien dat ik niet waardig ben (selffulfilling prophecy) > klinkt bitchy maar deep down voel ik me ONwaardig
• Leer respectvol nee zeggen zonder schuldgevoel: hiervoor heb ik een schoontje in mijn boekenkast > Manuel J. Smith: Als ik nee zeg voel ik me schuldig. A game changer geweest voor mij! Je plukt enkel de vruchten of draagt zelf de consequenties van je keuzes en gedrag. Een zin die me uit mijn schuldgevoel t.o.v. mijn adoptiemoeder heeft gehaald
• Zeg je nee, kan je nog altijd een alternatieve manier voorstellen hoe het wel zou kunnen, maar dan enkel op een manier waarbij jij je comfortabel voelt
• DE BELANGRIJKSTE: je accepteert en omhelst je gekwetste, onvervulde innerlijke kind want van hieruit word je gestuurd naar je overlevingsstrategieën. Hiermee accepteer je ook je trauma en probeert dit te verwerken door er op een andere manier mee te leren omgaan (dit betekent niet dat je goedkeurt wat er is gebeurd, maar dat je vrede neemt met het gebeurde om een eigen weg uit te stippelen weg van het trauma)

Met dat laatste kan het nogal lastig worden. Al die onvervulde behoeften van toen je kind was: die kan je niet meer invullen. Maar je kan het accepteren en proberen je leven verder op te bouwen op de ruïnes van je verleden.

Met gezonde co-regulatie en eigenwaarde en het leven in handen te nemen kunnen je hersenen weer door dopamine en oxytocine nieuwe verbindingen leggen waardoor je anders in het leven zal kunnen gaan staan. Je brein is plastisch en kneedbaar. Dus heb vertrouwen in de outcome, maar je zult begeleiding nodig hebben. Destructieve patronen en familiesystemen doorbreken is niet simpel, zelfs niet met begeleiding. Je moet er klaar voor zijn.

Ik ben een voorstander van combi therapie. Zowel inzichtelijke cognitieve therapie (top down of praatsessies, if you will) om patronen en oorzaken bloot te leggen die je nog niet duidelijk waren. Als lichaamsgerichte therapie (bottom up) om de gevolgen gewaar te worden en meer bewustzijn te creëren voor wat er lichamelijk gebeurt tijdens die arousals. Door bewuster te worden krijg je de kans om die arousal te rekken (i.p.v. de vervelende reflex) zodat je de keuze krijgt anders te reageren. Niet vanuit past programming maar enkel op de actuele gebeurtenis die in feite niet zo intens hoeft te zijn.

In mijn blogartikel ‘verbinding herstellen’ lijst ik een aantal traumaverwerkingstherapieën op. Ik heb ze zelf (nog) niet allemaal kunnen volgen. Ik heb ervaring met familieopstellingen en somatic experience (i.c.m. NARM) waarover ik je meer vertel via mijn dagboektrials. Misschien voeg ik daar EMDR aan mijn eigen lijstje toe als ik iemand vindt die gespecialiseerd is in preverbal trauma of early trauma.

Als je zoekt naar een cognitieve therapeut. Zoek er dan zeker eentje die gespecialiseerd is in hechting en parentificatie (ontwikkelingstrauma’s, early T’s, preverbal trauma’s). Bovendien moet je ook klikken natuurlijk!

Hopelijk was dit blogartikel iets dat je kan helpen oriënteren binnen één van de overlevingsstrategieën en waar je oorzaak – gevolg aan kunt linken. Ik wens je veel succes in je reis en laat me af en toe eens weten hoe je reist, al dan niet, vlot. Ik sta bij je zijde op een afstand en zal er zijn als je me nodig hebt.