Hoe maak je jezelf los van de familiesystemen die ongetwijfeld in elke familie voorkomen, maar niet steeds zo destructief zijn. Eerst zullen we kijken hoe deze rekeningen tot stand komen.
Achtergrondinformatie
Wat mensen aan leed in hun leven hebben meegemaakt, willen ze hun eigen kinderen besparen. Maar in de praktijk gebeurt het nogal eens dat het kroost toch (ongewild) het kind van de rekening wordt.
Soms verwachten ouders van hun kinderen de erkenning die ze van hun eigen ouders niet hebben gekregen. Deze kinderen moeten dus eigenlijk de tekorten van hun grootouders goedmaken: de roulerende rekening.
Kinderen spreken hun emotionele spaarrekening aan om de nood te lenigen van hun ouders en investeren zo hun spaargeld. Het probleem ontstaat vaak als deze kinderen zelf ouder worden. Dan moet er geput worden uit een bron die opgedroogd is. De energie is op! Onbewust verhalen ze hun tekorten uit het verleden op hun partner of eigen kinderen in het heden.
Hoe kun je zien of je kinderen ongepaste zorg aan jou geven? Door opmerkingen als: “Ik heb het maar niet tegen je gezegd, want daar word je zo verdrietig van. Of als kinderen zich rustig houden omdat hun broertje al zo moeilijk doet.
Het belangrijkste in de opvoeding is dat we het gevende kind zichtbaar maken. Je kunt niet vaak genoeg zeggen: “Ik ben trots op je, want je bent mijn dochter (of zoon)!”
Er is onderzoek geweest naar de overdracht tussen generaties van de hechtingsstijl. Er blijkt een hoge mate van overeenkomsten tussen de hechtingsstijl van ouders en de wisselwerking tussen een eenjarige peuter en de ouder. Als de ouders veilig gehecht zijn, is de kans groot dat het kind dit ook is. Afhankelijk van het gedrag van de ouder kan het kind vermijdend of tegenstrijdig gehecht worden.
Negatieve ervaringen in het gezin waarin men is opgegroeid hebben effect op latere relaties. Zo zijn mensen die in hun jeugd verwaarloosd zijn, of van wie het vertrouwen in de ouders is beschaamd, als volwassenen geneigd op hun beurt zelf anderen weer tot slachtoffer te maken. Wie zelf vroeger in de relatie met de ouders niet de zorg heeft ontvangen waar een kind recht op heeft, houdt op latere leeftijd in relaties vaak geen rekening met de behoeften en belangen van de ander (Nagy). Deze mechanismen (‘roulerende rekeningen’) worden van generatie op generatie overgegeven en verschillen per gezin en per familielijn. Het is mij gelukt om deze ‘roulerende rekeningen’ te doorbreken.
De mechanismen worden van generatie op generatie doorgegeven, waardoor vroegere problemen in de relatie met de ouders (dit zijn dan verticale relaties) ook een negatieve invloed kunnen hebben op de relatie met de partner en vrienden (horizontale relaties). Deze roulerende rekeningen kunnen vele verschijningsvormen aannemen, variërend van onverschilligheid in relaties, fysieke mishandeling en seksueel misbruik tot verslaving en psychopathologische stoornissen.
Een voorbeeld is de man die zijn kinderen slaat en zich daar niet erg schuldig over voelt omdat hij vroeger zelf door zijn vader is verwaarloosd en geslagen. Het ontbreken van schuldgevoelens is dan een gevolg van onzichtbare loyaliteit van de man naar diens slaande vader. Als de man namelijk zijn eigen kinderen anders zou behandelen, kan hij niet uitleggen waarom zijn vader hém wél sloeg. Als de man zijn kind slaat, rechtvaardigt hij hiermee dat hijzelf door zijn eigen vader is geslagen. Zo gaat dat van generatie op generatie door.
Een ander voorbeeld is als mensen zelf in hun jeugd te weinig zorg van hun ouders hebben gekregen en het gemiste alsnog proberen te krijgen van hun partner of kind. Zij dwingen hun kind bijvoorbeeld steeds in een zorgende rol. Het kind moet de ouder steeds emotionele steun bieden, terwijl het zelf weinig steun krijgt. De ouder en het kind hebben als het ware van rol gewisseld: het kind wordt gedwongen de ‘ouder’ van de ouder te zijn. Een voorbeeld is als een ouder het kind in bed neemt omdat de óuder eenzaam is. Of als het kind huishoudelijke taken verricht of de zorg op zich neemt voor een jonger broertje of zusje.
Ook het omgekeerde kan voorkomen: als een kind bang is de loyaliteit van de ouder kwijt te raken, kan het disproportioneel please- en zorggedrag ontwikkelen. Dit kan vervolgens later een rol spelen in de relatie(s), waarbij een grote kans bestaat dat er sprake zal zijn van een ongelijkwaardige en onevenwichtige relatie.
Praktijkvoorbeelden van klanten van deze van generatie op generatie overgaande roulerende rekeningen zijn onder andere machtsconflicten, onzekerheid, negatief zelfbeeld, stotteren, bedplassen in jeugd, nagelbijten, zich laten uitspelen, afhankelijkheid van keuzes van ouders in opleiding en/of beroep, paradoxale boodschappen, emotionele claims, impulsiviteit, aardig gevonden worden en pleasegedrag, angst voor afwijzing en verwijten, controlebehoefte, doelloosheid, vluchtgedrag, je geluk van anderen laten afhangen, diepe gevoelens van eenzaamheid, gevoelens van angst of paniek, veel tijd stoppen in het redden/helpen/verzorgen van anderen, jaloezie, niet goed genoeg zijn en het nooit goed kunnen doen, moeite hebben met keuzes maken en met beslissingen nemen, vermoeidheid of futloosheid, alles willen beredeneren, verlatingsangst, faalangst, gevoelens van schuld en/of schaamte, veel twijfelen, veroordelend naar zichzelf zijn, het gevoel hebben verwachtingen niet waar te kunnen maken, de hele ziel en zaligheid in een relatie leggen, ongelijkwaardige en onevenwichtige relaties.
Kortom: een (on)veilige hechting wordt doorgegeven aan de volgende generatie. De mechanismen worden, onbewust en onbedoeld en voor de ‘ontvanger’ onzichtbaar, doorgegeven. Ze beïnvloeden de latere partnerkeuze en kunnen instabiliteit veroorzaken in de relaties en contacten in privé en werk.
Drie grote veroorzakers van angst in de jeugd zijn volgens mij: angst voor controleverlies, angst voor afwijzing en angst om in de steek gelaten te worden
Bronliteratuur
Mijn praktijk
Mijn losmakingsproces begon op mijn 25ste jaar. Ik weet het nog alsof het gisteren was. Mijn moeder kwam op mijn 25ste verjaardag af met een stapeltje papieren. Allemaal rekeninguittreksels van de bank. “Ik geef deze nu aan jou want je bent nu oud genoeg om zelf je geldzaken te behartigen”. Mijn mond viel figuurlijk open. Ik heb nooit mijn geld uit ramen en deuren gesmeten en heb ook nooit andere deviant gedrag gesteld (drugs, alcohol, …).
Nu verdiende ik op deze leeftijd gratie van mijn moeder en onbewust voor haar voelde ik me best verraden. Ze heeft dus al die tijd mijn uitgaven gezien. Net zoals een voyeur.
Het zou mooi moeten zijn geweest haar goedkeuring om op beide benen mogen te staan. Ik voelde me echter misselijk. Bovendien bleef ze me toch nog schuldgevoelens aanpraten en me liefde en steun onttrekken als ik me niet in het gareel hield.
Het boek van Manuel J. Smith met de titel ‘als ik nee zeg, voel ik me schuldig’ las ik op het hoogtepunt van dit narcistisch verwachtingspatroon van mijn moeder. Het gaf me openbaring. Ik heb niet verder moeten lezen dan deze zinnen ‘jij maakt de keuzes in je leven en jij zult de vruchten ervan plukken of de consequenties ervan dragen’. Mijn knop werd omgedraaid en mijn rebellie begon.
Het waren helse perioden. Dit was werkelijk een piekmoment van open beschuldigingen en verwijten en niet in het minste emotionele chantage door angstaanvallen en uitgesproken zelfmoordgedachten. Door mijn herwonnen identiteit (wat ervan overbleef alleszins) voelde ik me krachtig genoeg om voet bij stuk te houden.
Ik was koud, berekend, ging over lijken, leek me niks meer aan te trekken hoe mijn moeder er zich bij voelde. Papa heeft nooit echt geparticipeerd in die emotionele chantage en was de stille kracht in het gezin maar nu ging hij onbewogen achter mijn mama staan want ik was ondankbaar en onhandelbaar.
Enfin die mentale losmaking ging gepaard met een fysieke verhuis toen ik ging samenwonen met mijn huidige partner (duidelijk niet naar de zin van mijn ouders). Er kwam een soort rust over me heen om niet te moeten vertoeven in een gouden kooi.
De problemen begonnen wel naar de oppervlakte te komen in mijn huidige relatie met mijn triggers die ik mee had verhuisd. Eveneens had/heeft mijn man zijn eigen triggers en eigenschappen die het mij/ons niet makkelijk maakten.
Ik ben een doorzetter en geef niet snel op en bleef vechten voor deze relatie. Onbewust voelde ik misschien ook dat de talenten van mijn man mij kunnen helpen in mijn schaduwzijden en andersom. We vulden elkaar aan en deden elkaar groeien als mens.
Maar de triggers bleven dagelijkse kost. Wanneer ik eindelijk werk ging maken om die triggers aan te pakken was de geboorte van ons dochtertje.
Ik wilde haar allerminst belasten met mijn rekeningen en niet het slachtoffer laten worden van onevenwichtige, non-responsieve zorg. Ik wist niet hoe ik mama ging zijn maar wel hoe ik zeker niet zou zijn.
Van dag 1 na de geboorte liet ik mijn mama zijn over aan intuïtie en de natuur. Ik gaf borstvoeding, ik sliep veilig samen, ik droeg mijn kind in een draagzak, ik praatte er tegen en stelde haar steeds woordelijk gerust. Ik voedde haar behoeftevolgend op zodat ze zich steeds erkent en gezien zou voelen. Deze opvoedingsstijl is niet grenzenloos zoals vele denken maar we zetten vooral in op kalmte, erkenning, geweldloze communicatie en onderscheiding tussen behoefte en wens. (Attachment parenting: hierover wijd ik een volgend hoofdthema)
Ik merk dat mijn meisje mooi op haar tempo en volgens de natuurwetten zichzelf aan het losmaken is van de nauwe hechtingsband om te exploreren en te ondernemen met kennis van een veilige haven om zorg te ontvangen wanneer dit nodig is.
Ik heb gebroken met de roulerende rekening en hoewel ik me soms toch nog betrap op de destructieve manier herken ik de signalen heel snel om dit om te draaien. Perfectie als ouder bestaat niet en dat mag het kind ook zien zolang het gekaderd en gecommuniceerd wordt met een ‘sorry mama was wat moe en ik had niet zo ongeduldig moeten zijn’
Ik bijt wel eens op mijn tong of maan mijn man aan om bepaalde uitspraken niet te doen aangezien ze lijken op die van een ouder uit een roulerende rekening.
Maar ik ben blij dat ik de signalen herken en ik doe dit niet alleen. Ik ga nog steeds naar een psycholoog die gespecialiseerd is in hechtingsproblematiek. Ze heeft me al veel systemen en rollen doen inzien waarbij ik inzicht kreeg in scheef gelopen systemen.
Enkele maanden geleden zat ik bijna in scheiding vanwege alle gevolgen van die onveilige hechting, parentificatie versus zijn eigenschappen. De psycholoog heeft ons zo goed bijgestaan en ons ruimte gelaten voor vergeving en een schone lei. Ook hier doorbreek ik de roulerende rekening.
Het is nog steeds niet gemakkelijk en ik heb het heel zwaar momenteel maar ik ga er komen. Ik vertrouw voor het eerst in mezelf en in wie ik ben.
Hierbij sluit ik het hoofdthema ‘parentificatie’ af en hoop dat het je veel inzichten heeft gebracht. Heb je nog vragen of wil je gewoon even babbelen: mijn digitale deur staat open.
Zorg goed voor jezelf en tot snel!
How to survive in life 
Eén opmerking over '#2.4. Hoe doorbreek ik de roulerende rekening'